Wat is natuurzijde? Zijn zijden bloemen zijde?

Zijn zijden bloemen van zijde? Hoe wordt natuurzijde gemaakt? 

Zijn zijden bloemen van zijde? Misschien eerst goed om te weten waar zijde eigenlijk vandaan komt.

Zijdevlinder / Bombyx mori

Zijde wordt gemaakt door de zijderups (Bombyx mori, moerbijzijderups), de larve van de zijdevlinder. Met de draad die uit zijn zijdeklieren komt spint hij een cocon.

In het kort

In het kort; als de vlinders uit de cocon komen zoeken de mannetjes en vrouwtjes elkaar op om te paren, waarna het mannetje dood gaat. Het vrouwtje legt hierna 300 à 500 eitjes waarna ook zij sterft. De rupsjes die uit de eitjes komen eten zich met moerbeibladeren vol. Als ze volwassen zijn, spinnen zij zichzelf tot een cocon. Om de zijde te winnen wordt de cocon geweekt, waarna men de zijdedraden verwerkt tot garen. Na een kleurbad wordt het garen gedroogd en tot strengen gesponnen.

Zijdeteelt

Een veel uitgebreidere beschrijving van de ontwikkeling van de zijderups in de zijdeteelt is hieronder te lezen. De rupsen van een klein grauw-witte nachtvlinder zijn de voornaamste voortbrengers van zijde. Het zijn de spinseldraden, waarvan zij een cocon spinnen, voordat zij in de poptoestand (cocon) overgaan.

De zijderups wordt nu al eeuwenlang gekweekt door de mens. Maar de zijdeworm leeft het liefst onder de bladeren van de moerbeiboom. Hij verschuilt zich bij voorkeur onder de bladeren ter bescherming tegen de zonnestralen. Als vlinder leven zowel het vrouwtje als het mannetje enkele dagen, de tijd die nodig is voor het bevruchten en leggen van de eitjes. Het mannetje gaat dood na het paren, het vrouwtje legt 300 à 500 eitjes waarna zij ook sterft.

Magnanerie

In het zuiden van Frankrijk, waar ook zijdeteelt wordt bedreven, wordt de zijdeworm “Magnan” genoemd en de plek een “Magnanerie”. Daar laten ze de eitjes van de zijderups uitkomen. Vroeger deden ze dat door de warmte van verse paardenmest of zelfs de temperatuur van het menselijk lichaam (met name onder de oksels van de armen). Tegenwoordig is dat gelukkig niet meer nodig en worden de vertrekken op een bepaalde temperatuur gebracht. De Magnanier (zijdeteler) bewaart de eitjes tussen opgevouwen linnen, dat op een luchtige, niet vochtige plaats wordt opgehangen.

Uit het ei

Als de rups klaar is om uit het eitje te komen, kun je als je het beeld sterk vergroot, zien hoe zij met haar zwarte bek door de eierschaal boort.

Âges

De verschillende perioden van ontwikkeling worden ook wel “âges” genoemd. Tussen de verschillende fases van ontwikkeling in, vervellen zij. De eerste âge duurt 5 dagen, de tweede 4, de derde 0, de vierde 7 en de vijfde 10 dagen. Wanneer zij aan het vervellen zijn eten zij niet, maar dat halen zij daarna weer in.

Als de rups vervelt, spint het het onderste gedeelte van haar lijf en poten aan een voorwerp vast. Daarna valt de huid van het voorste gedeelte af als een masker en kruipt de rups door de opening. De oude huid blijft liggen.

• In de eerste âge is de zijdeworm zwart en behaard en hij wordt bruin na de eerste vervelling. Zij eten zich door takjes en en blaadjes van de moerbeiboom heen.
• In de tweede âge is de zijdeworm grijs, bijna donsvrij. Vervolgens worden zij gelig en komen op de tweede en vijfde buikring halve maanvormige vlekken, die croissants heten.
• In de derde âge is de rups haarvrij en de kleur wordt meer “dofwit”. De oudere bladeren worden weggehaald en vervangen door nieuwe frisse bladeren.
• In de vierde âge is het van belang de rupsen wat meer ruimte en lucht te geven en worden de rupsen gesplitst.
• De vijfde âge is de “vreetperiode”. Op de zevende dag is ze onverzadigbaar en eet zij zich door een verbazendwekkend gewicht aan moerbessenbladeren heen. Wel tot 15 uur per dag.
• In de laatste fase begint de “montée”. De rupsen klimmen op de bladeren zonder ervan te eten. Het lijf wordt nu glazig en half doorschijnend.

De draad

De zijde waarvan de rups haar cocon spint is een eiwitachtige stof. Het is een vloeibare, kleverige stof die in de lucht vast wordt en door twee lange klieren wordt afgescheiden. Het vocht komt als een draad tevoorschijn. De draad bestaat eigenlijk uit twee draden die achter de kop samenkomen.

In de natuur spint de zijderups haar cocon tussen de bladeren en takken van de moerbeiboom. De rups begint hier en daar een draad te hechten. Vervolgens beweegt ze onophoudelijk heen en weer, en vormt zo haar cocon uit één onafgebroken draad, die wel 1000 meter lang kan zijn (de rups legt dus in 2 à 3 dagen tijd met haar kop een weg af van 1000 meter). Soms zelfs nog langer. De eerste lagen, bourre genoemd, zijn van minder goede kwaliteit, een beetje vlokkig, die de bijnaam “floszijde” krijgt. De zijderups heeft 2 à 3 dagen nodig om haar cocon te maken en wordt dan veel korter en lichter door verlies van haar gewicht in zijde. Na twee dagen, soms drie, in zijn cocon gezeten te hebben, veranderd de rups in een pop. De cocons worden ingezameld en gedroogd. Vroeger in hete ovens waarin pas brood was gebakken.

Door de cocons in warm water te leggen wordt de draad week, waardoor hij kan worden afgehaspeld zonder te breken. Verscheidene draden worden verenigd om zo één draad te vormen die tot strengen gewonden worden om tot slotte tot een zijden stof geweven te worden.

Maar worden zijden bloemen van zijde gemaakt?

Het maken van echte natuurzijde is dus een erg delicaat en duur proces. Niet iedereen wil deze hoge prijs betalen. Daarom wordt er ook stoffen geweven die dezelfde structuur nabootsen: kunstzijde. Kunstzijde wordt gemaakt van kunstmatige vezels. Lees hier meer over waar zijden bloemen van worden gemaakt. Natuurzijde wordt tegenwoordig bijna niet meer ingezet voor het maken van kunstbloemen. Hoewel de term “zijden bloemen” nog altijd veelvuldig gebruikt wordt, worden de meeste zijden bloemen tegenwoordig gemaakt van kunstzijde of kunststof. Vanwege de betaalbaarheid. Alhoewel sommigen denken dat kunstzijde en kunststof minder mooi is heeft de ontwikkeling hiervan niet stilgestaan en zijn de boeketten van deze kunstbloemen vaak heel realistisch en natuurgetrouw.

Bronvermelding: Vrij, M. (1900) De Zijderups en haar ontwikkeling. DLN 5: p 34-37

Afbeelding: Image by freepik.

Is de informatie niet (meer) accuraat? Wij doen ons best om alle tekst up to date te houden, maar soms sluipen foutjes er toch in. Stuur een email naar info@bloemenmeester of neem contact met ons op en laat het ons weten.